Zdrowie gleby staje się jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego rolnictwa. Odpowiedzią na potrzebę budowania kompetencji doradców rolniczych w tym obszarze była pierwsza edycja Akademii Zdrowej Gleby, zrealizowana dzięki współpracy ekspertów i liderów grup roboczych Krajowego Hubu ds. Gleb.
Pilotażowa edycja, czterodniowego szkolenia pn. Akademia Zdrowej Gleby została zorganizowana we współpracy Centrum Doradztwa Rolniczego w Radomiu (CDR) oraz Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach (IUNG-PIB). Akademia została zrealizowana w Radomiu oraz w Puławach i odbywała się w dniach 29 września – 2 października 2026 r. Fundamentem merytorycznym Akademii były doświadczenia zdobyte podczas realizacji międzynarodowego projektu NBSOIL, koordynowanego przez IUNG-PIB, którego koordynatorem jest dr hab. Grzegorz Siebielec.
Projekt NBSOIL to międzynarodowy projekt finansowany z programu Horyzont Europa, koordynowany przez IUNG-PIB. NBSOIL wspiera realizację europejskiej misji „A Soil Deal for Europe”, zwiększając świadomość społeczną dotyczącą znaczenia zdrowych gleb dla bezpieczeństwa żywnościowego, bioróżnorodności i łagodzenia skutków zmian klimatu. Celem projektu jest poprawa zdrowia gleb poprzez wdrażanie rozwiązań opartych na przyrodzie (Nature-Based Solutions, NBS) oraz rozwój kompetencji doradców glebowych w Europie. W ramach projektu powstają nowoczesne narzędzia do monitorowania zdrowia gleb, baza wiedzy oraz program szkoleniowy NBSOIL Academy, który łączy naukę online z praktycznym zastosowaniem wiedzy. Projekt promuje sześć kluczowych rozwiązań wspierających zdrowie gleby, m.in. nawozy organiczne z bioodpadów, międzyplony, bioremediację, zrównoważone gospodarowanie obszarami podmokłymi – paludikultura oraz zielono-niebieską infrastrukturę.
Akademia Zdrowej Gleby jest doskonałym przykładem skutecznego połączenia potencjału nauki, doradztwa rolniczego oraz praktyki terenowej. Program szkolenia został opracowany przez ekspertów reprezentujących różne obszary związane z ochroną, monitoringiem i zrównoważonym użytkowaniem gleb. W realizację programu akademii Zdrowej Gleby zaangażowali się:
- dr hab. Grzegorz Siebielec
- mgr inż. Marek Krysztoforski z CDR
- dr inż. Jacek Niedźwiecki
- dr hab. inż. Bożena Smreczak
- dr hab. inż. Rafał Wawer
- dr hab. inż. Dorota Pikuła
- dr hab. Krzysztof Jończyk
Pierwszego dnia zajęć uczestnicy poznali znaczenie materii organicznej w funkcjonowaniu ekosystemów rolniczych. Omówiono bilans próchnicy w gospodarstwie, rolę nawozów naturalnych i organicznych, możliwości wykorzystania biomasy oraz znaczenie kompostowania. Szczególną uwagę zwrócono na wpływ materii organicznej na retencję wody, aktywność biologiczną oraz odporność gleby na degradację. Moduł dotyczący materii organicznej został zaprezentowany przez dr hab. Dorotę Pikułę z Zakładu Nawożenia i Zarządzania Składnikami Pokarmowymi oraz dr hab. Grzegorza Siebielca z Zakładu Gleboznawstwa i Analiz Środowiskowych. Istotnym elementem Akademii Zdrowej Gleby były zagadnienia związane z bioróżnorodnością glebową, znaczeniem międzyplonów i utrzymania okrywy glebowej. Uczestnicy pod kierunkiem dr hab. Krzysztofa Jończyka z Zakładu Agroekologii i Ekonomiki analizowali rolę płodozmianu, uproszczonych systemów uprawy oraz praktyk rolnictwa regeneratywnego wspierających odbudowę funkcji gleby i zwiększających odporność gospodarstw na skutki zmian klimatu. Ponadto szeroko omówiono zasady zbilansowanego nawożenia, wapnowania oraz ograniczania strat składników pokarmowych. Uczestnicy uczyli się, jak identyfikować problemy glebowe na podstawie wyników badań laboratoryjnych, danych przestrzennych oraz obserwacji terenowych tę część szkolenia poprowadził mgr inż. Marek Krysztoforski z CDR
Drugi dzień realizacji Akademii skupiał się na zagadnieniach takich jak: Zdrowie gleby i procesy degradacyjne, które przedstawione zostały przez dr hab. inż. Bożenę Smreczak. Podczas wykładu przedstawiono nowoczesne podejście do zdrowia gleby jako zdolności gleby do pełnienia funkcji produkcyjnych, środowiskowych i społecznych. Omówiono najważniejsze zagrożenia, takie jak erozja, zagęszczenie, utrata materii organicznej czy zanieczyszczenie gleb oraz sposoby przeciwdziałania tym zjawiskom. Zagadnienia te stanowiły wstęp do dalszej części zajęć zrealizowanej w terenie.
Trzeci dzień Akademii Zdrowej Gleby skupiał się w pełni na diagnostyce zdrowia gleby w terenie poprowadzonej przez dr inż. Jacka Niedźwieckiego oraz mgr inż. Marka Krysztoforskiego. Uczestnicy pracowali bezpośrednio w terenie – w RZD „Kępa” w Osinach – ucząc się, jak kompleksowo diagnozować profil glebowy. Podczas zajęć oceniano m.in. strukturę, porowatość, zagęszczenie i zaskorupienie gleby oraz jej aktywność biologiczną. Wspólnie z ekspertami Uczestnicy Akademii przeprowadzili m.in.: test infiltracji wody, próbę szpadlową, ocenę stabilności agregatów, a także porównywali właściwości różnych typów gleb w praktyce. Dodatkowo tego dnia, po zajęciach terenowych przyszedł czas na interpretację wyników analiz laboratoryjnych, którą omówił mgr inż. Marek Krysztoforski. Istotnym elementem były także zagadnienia tj. dane przestrzenne, mapy glebowe i ich interpretacja oraz praktyki wspierające zdrowie gleby. Zagadnienia te przedstawił dr hab. inż. Rafał Wawer.
Czwarty dzień był finałowym etapem Akademii było przygotowanie rekomendacji doradczych dla gospodarstw rolnych. Uczestnicy pod kierunkiem dr inż. Tamary Jadczyszyn zapoznawali się aspektami działania aplikacji INTER-NAW, a także integrowali wiedzę zdobytą podczas szkolenia, analizując mapy, profile glebowe, płodozmiany oraz wyniki badań. Na tej podstawie opracowywali praktyczne zalecenia wspierające poprawę zdrowia i produktywności gleb.
Akademia Zdrowej Gleby stanowi praktyczny przykład transferu wiedzy wypracowanej na poziomie międzynarodowym do krajowego systemu doradztwa rolniczego. Program szkolenia został zaprojektowany tak, aby przełożyć najnowsze osiągnięcia nauki na konkretne działania możliwe do wykorzystania w praktyce. Dzięki synergii pomiędzy projektem NBSOIL, doświadczeniem ekspertów Krajowego Hubu ds. Gleb oraz zaangażowaniem IUNG-PIB i CDR jako lidera organizacyjnego szkolenia powstała inicjatywa, która realnie wzmacnia kompetencje doradców i wspiera budowę krajowego systemu zarządzania zdrowiem gleb. Akademia jest jednocześnie przykładem, jak europejskie projekty mogą skutecznie przekładać się na praktyczne działania edukacyjne, wspierające zrównoważone rolnictwo, ochronę zasobów wodnych i zwiększanie odporności gleb na zmiany klimatyczne.
